مجتبى ملكى اصفهانى

128

فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )

نياز به نصب قرينه نباشد ، يا به صورت مجاز است تا نياز به نصب قرينه باشد ؟ براى تعيين حقيقت و مجاز راههايى ذكر شده كه مهم‌ترين آنها عبارتند از : تبادر ، عدم صحت سلب و صحت سلب ، صحت حمل و عدم صحت حمل و اطراد و عدم اطراد ، كه بيان آنها در عنوان « حقيقت و مجاز » خواهد آمد . ان‌شاءالله . 2 - شك در مراد : يعنى با فرض علم به وضع ، انسان شك كند كه آيا متكلم معناى حقيقى لفظ را اراده كرده يا معناى مجازى آن را ؟ مثلا انسان مىداند كه لفظ اسد وضع شده براى حيوان درنده شجاع ولى اكنون كه متكلم گفت : رأيت اسدا . شك مىكند كه آيا مراد متكلم معناى حقيقى لفظ اسد يعنى حيوان درنده و شجاع است ، يا مقصود وى از اسد ، مرد شجاع است كه معناى مجازى اسد است ؟ در چنين مواردى كه شك در مراد متكلم است ، اصولى جارى مىشوند كه اصول لفظى نام دارند . در اصول لفظى دو بحث وجود دارد : 1 - مهم‌ترين اصول لفظى . 2 - دليل اعتبار اصول لفظى . مهم‌ترين اصول لفظى عبارتند از : اصل حقيقت ، اصل عموم ، اصل اطلاق ، اصل عدم تقدير و اصل ظهور . [ مهم‌ترين اصول لفظى ] - اصالة الحقيقة يا اصل حقيقت : هرگاه انسان احتمال دهد كه قرينه‌اى بر اراده معناى مجازى وجود دارد ولى او نمىداند ، و به همين خاطر شك كند كه آيا متكلم معناى حقيقى لفظ را اراده كرده يا معناى مجازى آن را ، در اين صورت گفته مىشود : اصل اين است كه كلام متكلم بر معناى حقيقى آن حمل شود . بنابراين ، هم متكلم مىتواند به اين